บทความ มารู้จักเจตสิกกันเถอะ ตอนนี้ 2 อหิริกเจตสิกและอโนตตัปเจตสิก

อหิริกเจตสิก

อหิริกเจตสิก  (อ่านว่า อะ หิ ริ กะ)   หมายถึง  ความไม่ละอายต่อบาปธรรม  ได้แก่  สภาวะที่ไม่มีความละอายต่ออกุศลทุจริตต่างๆ  มีกายทุจริตเป็นต้น 

มีลักษณะอยู่ 4 ประการ  คือ

มีความไม่เกลียดทุจริตกรรม  หรือ  มีความไม่ละอายต่อทุจริตกรรม          เป็นลักษณะ

    มีการกระทำบาป เป็นกิจ(หน้าที่)

    มีความไม่ท้อถอยต่อบาปธรรม เป็นผล

    มีความไม่เคารพตน     เป็นเหตุใกล้ให้เกิด

    อโนตตัปปเจตสิก

    อโนตตัปปเจตสิก  (อ่านว่า อะ โนต ตับ ปะ)  หมายถึง  ความไม่เกรงกลัวต่ออกุศลทุจริตกรรมต่างๆ  มีลักษณะอยู่ 4 ประการ  ดังนี้

    มีความไม่กลัวต่ออกุศลทุจริต     เป็นลักษณะ

    มีการกระทำบาป เป็นกิจ(หน้าที่)

    มีความไม่ท้อถอยต่อบาปธรรม เป็นผล

    มีความไม่เคารพผู้อื่น เป็นเหตุใกล้ให้เกิด

    เมื่อกล่าวโดยรวมแล้ว  ทั้งอหิริกและอโนตตัปปต่างก็มีลักษณะที่คล้ายกันคือ  ทำให้กล้าทำอกุศลกรรมต่างๆ  แต่เมื่อกล่าวโดยสภาวะแล้วย่อมมีความแตกต่างกัน  คือ

    อหิริกนั้น  มีภาวะแห่งบุคคลผู้ไม่มีความละอายต่อบาปธรรมทั้งปวง  เพราะคิดถึงตนเองว่าการกระทำแบบนี้ไม่มีผลเสีย  หรือไม่สนใจว่าการกระทำนี้จะเป็นบาป(มีความไม่เคารพตนเอง)  เปรียบเหมือน  บุคคลผู้เป็นอันธพาล  ชอบระรานคนอื่นไปทั่วโดยไม่สนใจคำต่อว่าของผู้อื่น  เพราะคิดว่าตนเองมีกำลังข่มผู้อื่นได้

ในอภิธรรมมัตถวิภาวินีฎีกา  อุปปมาเอาไว้ว่า  “บุคคลผู้มีอหิริก  ย่อมไม่เกลียดบาป  เหมือนสุกรไม่เกลียดคูถ (อุจจาระ)”

  ส่วนอโนตตัปปนั้น  มีภาวะแห่งบุคคลผู้ไม่เกรงกลัวต่อบาปธรรมทั้งปวง  เพราะคิดว่าหากไม่มีบุคคลอื่นรู้เห็น  ก็ย่อมทำบาปเหล่านั้นได้(มีความไม่เคารพผู้อื่น)  เปรียบเหมือนบุคคลที่แอบกระทำทุจริตในที่ลับตาคน  แต่เมื่ออยู่ในที่ๆเปิดเผยแล้วก็ไม่กล้ากระทำ  เพราะกลัวผู้อื่นจะรังเกียจ  หรือกลัวโทษทางกฎหมาย  แต่เมื่อลับตาคนแล้วเขาย่อมกระทำบาปเหล่านั้น

    เมื่ออหิริกและอโนตตัปปเกิดขึ้นนั้น  ย่อมเกิดขึ้นพร้อมกัน  เพราะธรรมทั้งสองนี้ทำหน้าที่เป็นพละกำลังให้แก่จิตฝ่ายอกุศล  เพราะความไม่ละอายและไม่เกรงกลัวต่อบาปธรรมนี่เอง