บทความ บทความ พระราชประวัติ สมเด็จพระเจ้ากรุงธนบุรีมหาราช (พระเจ้าตากสินมหาราช) ตอนจบ

เมื่อสมเด็จพระเจ้ากรุงธนบุรี ได้ทรงทราบหนังสือของเจ้าพระยาจักรี ทรงมีรับสั่งให้เกณฑ์ไพร่พลจำนวน ๑๕,๐๐๐ คน ก็เสด็จทางเรือ โดยมีพระองค์เป็น แม่ทัพยกจาก แม่น้ำเจ้าพระยา มาหยุดที่ ปากน้ำโพ นครสววรค์ ทรงสั่งให้ พระยาราชาเศรษฐี คุมกองทับจีน มีหน้าที่ลำเลียงเสบียงอาหาร และพระองค์ ยกทัพต่อไปตาม ลำน้ำน่าน ถึงปากคลองพิง ทรงให้ตั้งค่ายทั้งสองฝั่งแม่น้ำรวม ๕ ค่าย อีกทั้งตั้งปืนใหญ่เตรียมไว้เป็นกำลังหนุน การตั้งทัพของสมเด็จ พระเจ้ากรุงธนบุรี เห็นได้ว่าทรงพระปรีชาสามารถในการจัดทัพสู้ข้าศึกอย่างหาผู้ใดเทียบได้ เมื่ออะแซหวุ่นกี้ทราบว่ากองทัพของสมเด็จพระเจ้ากรุงธนบุรี ยกทัพหลวงมาตั้งค่าย จึงสั่งให้ทหารสอดแนมดูทัพของพระองค์นายทัพที่มาสอดแนมได้ตีค่ายที่ บ้านกระดาษ ค่ายท่าโรง และ ค่ายบางทราย สมเด็จพระเจ้ากรุงธนบุรีทรงสั่งให้ยิงปืนใหญ่ไปที่ ท่าค่าย ทำให้พม่าต้องถอยหนีไป อะแซหวุ่นกี้จึงสั่งให้ยกทัพมาตีค่ายท่าโรงอีก ก็ถูกปืนใหญ่ของสมเด็จพระเจ้ากรุงธนบุรียิงจนพม่าต้องแตกพ่ายอีก ทำให้อะแซหวุ่นกี้ต้องถอนทหารที่สุโขทัย ยกไปช่วยรบทางเมืองพิษณุโลก และทำให้อีกทัพหนึ่งคอยตีตัดเสบียงกองทัพของสมเด็จพระเจ้ากรุงธนบุรี
กองทัพหลวงของสมเด็จพระเจ้ากรุงธนบุรีรับศึกพม่า และถูกโจมตีถึงสองครั้ง จึงสั่งให้เจ้าพระยาจักรี และเจ้าพระยาสุรสีห์ ยกไพร่พลออกประชิดค่ายพม่าทางตะวันออก และให้ปล้นค่ายพม่า ปรากฏว่าในคืนนั้นไม่สามารถปล้นค่ายได้ ต้องถอยทัพกลับ พระองค์ทรงปรึกษาหารือกับแม่ทัพนายกองว่า พม่ามีกำลังมากจะหักด้วยมิได้ ควรจะเปลี่ยนวิธีรบเสียใหม่ โดยให้เจ้าพระยาจักรีกับเจ้าพระยาสุรสีห์รวมกำลังในเมืองและยกออกตีพม่า ส่วนด้านหน้าให้พระยานครสววรค์เป็นกองหน้า ให้ พระยามหามณเฑียร เป็นแม่ทัพยกกระหนาบตีด้านหลัง เจ้าพระยาทั้งสองได้ทำตามรับสั่ง การรบกับพม่าในคืนนั้น ฝ่ายพม่าห่วงแต่ดับไฟที่ฝ่ายไทยเอาไปจุดไว้ พม่าล้มตายเป็นอันมากแต่ก็ยังไม่สามารถตีค่ายพม่าได้ ส่วนพระยามหามณเฑียรกับพระยานครสวรรค์ที่ได้ยกไปตีกระหนาบ ต้องสู้กับพม่าที่ยกมาจากสุโขทัย จึงเข้าช่วยไม่ทัน อะแซหวุ่นกี้เห็นกองทัพหลวงกับกองทัพเมืองพิษณุโลกอ่อนกำลังจึงให้ กะละโบ่ ปล้นเอาเสบียงหลายครั้ง ทำให้ทางพิษณุโลกอ่อนกำลังเพราะกะละโบ่ตัดกำลังไม่ให้ทางพระยานครราชสีมานำเสบียงส่งให้ทางพระยาสุรสีห์ได้
ส่วนกองทัพหลวงของสมเด็จพระเจ้ากรุงธนบุรี ได้ข่าวตามใบบอกว่าพม่าได้ยกทัพเพิ่มมาอีกทาง ด่านสิงขร มาตี เมืองกุยบุรี และ ปราณบุรี แม้ กรมขุนอนุรักษ์สงคราม (โอรสองค์หนึ่งในสมเด็จพระเจ้ากรุงธนบุรี) ซึ่งรักษาเมืองเพชรบุรี จะได้แต่งทัพไปอยู่ที่ด่านช่องแคบแขวงเมืองเพชรบุรี แต่พระองค์ก็ไม่ไว้วางพระทัย เกรงว่าพม่าจะเข้ามาตีกรุงธนบุรี อีกทั้งทรงทราบว่าพม่าที่ตั้งค่ายอยู่ที่ กำแพงเพชร ได้ยกไป เมืองอุทัยธานี ทำให้พระองค์ต้องแบ่งกำลังกองทัพหลวงไปช่วยเมืองนครสวรรค์เพื่อป้องกันมิให้พม่าตัดเสบียง เพราะพม่าอาจยกทัพมาจากอุทัยธานีเข้านครสวรรค์ได้ ส่วนกองทัพพม่าที่ยกมาจากสุโขทัย พระยาเจ่ง (มอญที่หนีพม่าเข้าพึ่งไทย) ได้นำทหารมอญโจมตีพม่าจนพ่ายแพ้ได้อาวุธมาถวายสมเด็จพระเจ้ากรุงธนบุรีเป็นจำนวนมาก ส่วนทัพพม่าที่มุ่งมาทางนครสวรรค์ตามคำสั่งของอะแซหวุ่นกี้ เมื่อเห็นว่าเมืองนครสวรรค์เข้มแข็งก็อ้อมไปอุทัยธานี สมเด็จพระเจ้ากรุงธนบุรีจึงถอนทัพที่ท่ากระดาษไปช่วยพระยาราชาเศรษฐีที่ปากน้ำโพ คอยป้องกันกองกำลังเสบียง
สมเด็จพระเจ้ากรุงธนบุรีทรงมีรับสั่งให้เจ้าพระยาจักรีและเจ้าพระยาสุรีห์เฝ้า เพื่อปรึกษาเกี่ยวกับการสู้รบเนื่องจากพม่ามีกำลังมาก พระองค์จะถอยไปตั้งที่ เมืองพิจิตร เจ้าพระยาจักรีถวายความเห็นว่าพม่าล้อมเมืองพิษณุโลกทำให้อดอยากสมควรจะทิ้งเมืองเพราลี้พลขาดเสบียงอาหาร พม่าอยู่นอกเมืองย่อมหาอาหารได้ดีกว่าพระองค์จึงเห็นด้วย
ฝ่ายอะแซหวุ่นกี้ล้อมเมืองอยู่ถึง ๔ เดือน เมื่อเมืองพิษณุโลกทิ้งล้างจึงยกเข้าเมืองได้ ซึ่งภายในเมืองไม่มีผู้คนจึงขาดเสบียงอุดหนุนกองทัพ และได้มีท้องตราสาสน์ว่าพระเจ้ามังระอังวะสิ้นพระชนม์ จิงกูจาราชบุตร ขึ้นครองราชย์แทน มีรับสั่งให้อะแซหวุ่นกี้ยกทัพทั้งหมดกลับ อะแซหวุ่นกี้เกรงพระราชอาญาจึงยกทัพกลับทาง ด่านแม่ละเมา
สมเด็จพระเจ้ากรุงธนบุรีทราบว่าพม่ายกทัพกลับ โดยไม่ทราบว่ามีตราสาสน์จากษัตริย์พม่า จึงบัญชาให้กองทัพยกติดตามตีพม่าทุกทาง กองทัพ มังแยยางู พ่ายแพ้ต้องหนีไปเมืองเวียงจันทน์ ส่วนกองทัพกะละโบ่ถูกโจมตีแตกหนีไปทางด่านเจดีย์สามองค์ ไพล่พลพม่าล้มตายเป็นอันมาก ทั้งอะแซหวุ่นกี้เองก็แทบจะเอาชีวิตไม่รอดกลับพม่า กษัตริย์จิงกูจาได้ดำริว่าขนาดอะแซหวุ่นกี้ไปทำสงครามกับไทยยังพ่ายแพ้เสียรี้พลไปเป็นจำนวนมาก อีกทั้งเชียงใหม่ซึ่งเป็นเมืองสำคัญของล้านนา ซึ่งเคยเป็นของพม่าก็ต้องเสียให้แก่ไทย
ในปี พุทธศักราช ๒๓๑๙ กษัตริย์จิงกูจาจึงให้เกณฑ์กองทัพพม่าและมอญโดยให้ อำมลอกหวุ่น เป็นแม่ทัพยกทัพออกจากพม่าไปสมทบทัพของ โปมะยุง่วน ที่ เชียงราย แล้วยกทัพมาพร้อมกันเพื่อตีเมืองเชียงใหม่ ทางฝ่าย พระยาวิเชียรปราการ (พระยาจ่าเมือง) ผู้ปกครองเมืองเชียงใหม่ทราบข่าวพม่ายกทัพมา ก็รีบส่งข่าวมายังสมเด็จพระเจ้ากรุงธนบุรี ส่วนตนเองก็ทิ้งเมืองและอพยพครอบครัวมาอยู่เมืองสวรรคโลก ทำให้พม่ายึดเมืองเชียงใหม่ได้ เมื่อสมเด็จพระเจ้ากรุงธนบุรีทราบข่าว จึงมีรับสั่งตั้งให้เจ้าพระยาสุรสีห์คุมกองทัพหัวเมืองฝ่ายเหนือไปสมทบกับ พระยากาวิละเจ้าเมืองลำปาง เข้าโจมตีพม่า อำมลอกหวุ่นแม่ทัพพม่าไม่สามารถต้านทานได้ ต้องล่าถอยจากเมืองเชียงใหม่หลบหนีเข้าป่า เนื่องจากภัยสงครามจึงไม่สามารถรวบรวมพลเมืองได้ ซึ่งสมเด็จพระเจ้ากรุงธนบุรีก็รับสั่งให้ทิ้งเมืองเชียงใหม่ให้เป็นเมืองร้าง ไม่ทำนุบำรุง เมื่อเชียงใหม่ตกเป็นเมืองร้างอยู่หลายปี ก็ปรากฏว่าพม่าไม่ยกทัพมาตีอีกเลย