บทความ ประวัติกล้วยไม้ หอมกลิ่นกล้วยไม้

กล้วยไม้ เป็นพืชใบเลี้ยงเดี่ยว ในวงค์ Orchidaceae ที่มีอยู่ราว ๑๙,๐๐๐ ชนิด เป็นพืชที่มีลักษณะดอก และลวดลายสีสันสวยงาม มีอายุการใช้งานได้นาน จึงเป็นไม้ตัดดอกยอดนิยม
กล้วยไม้จัดเป็นพืชเศรษฐกิจที่มีความสำคัญทางของไทย เพราะเป็นไม้ส่งออกขายต่างประเทศ ทำรายได้เข้าประเทศปีละหลายร้อยล้าน

แหล่งกำเนิดกล้วยไม้ป่าที่สำคัญของโลก มี ๒ แหล่งใหญ่ด้วยกัน คือ
๑. ลาตินอเมริกา เป็นบริเวณอเมริกากลาง ติดต่อกับเขตเหนือของอเมริกาใต้
๒. เอเชียแปซิฟิก ในภูมิภาคเอเชียแปซิฟิก มีประเทศไทย เป็นศูนย์กลาง

จากการค้นพบ ประเทศไทยมีพันธุ์กล้วยไม้ป่าเป็นจำนวนมาก แสดงให้เห็นว่า ประเทศไทยมีสภาพแวดล้อมเอื้ออำนวยต่อการเจริญงอกงามของกล้วยไม้มาก

มีลักษณะที่สำคัญแบ่งได้ดังนี้

๑. ระบบราก
๒. ลำต้น
๓. ใบกล้วยไม้
๔. ช่อดอก และดอก
๕. ฝัก เมล็ดกล้วยไม้

๑. ระบบราก

กล้วยไม้มีระบบรากแขนง ไม่มีรากแก้ว แบ่งได้ ๔ ประเภท ดังนี้
๑.๑ รากดิน – กล้วยระบบรากนี้ จะขึ้นอยู่ตามพื้นดิน รากเกิดจากหัวที่อวบน้ำอยู่ใต้ดินตัวรากมีขนาดเล็ก และมีน้ำมาก
๑.๒ รากกึ่งดิน – กล้วยไม้ที่ขึ้นตามแผ่นหิน หรือซอกหิน ซึ่งมีอินทรีย์วัตถุสะสมอยู่ รากมีลักษณะอวบน้ำ ใหญ่ หยาบ แตกแขนง มีขนรอบๆ ราก และแผ่กระจายอย่างหนาแน่น สามารถเก็บน้ำได้ดีพอสมควร รากระบบนี้ต้องการอากาศหายใจมากพอสมควร และไม่ชอบเครื่องปลูกที่ทึบเกินไป ได้แก่กล้วยไม้สกุลรองเท้านารี เป็นต้น
๑.๓ รากกึ่งอากาศ – พบในกล้วยไม้ที่มีรากแทรกไปตามรอยแยกของเปลือกไม้ที่อิงอาศัยอยู่ลักษณะรากมีขนาดเล็กเป็นแขนง ชั้นเซลล์หนา ผิวนอกเกลี้ยงไม่มีขน คล้ายฟองน้ำ เก็บและดูดน้ำได้ดี ได้แก่ สกุลออนซิเดียม สกุลแคทลียา เป็นต้น
๑.๔ รากอากาศ – ลักษณะรากใหญ่หยาบเป็นแขนง ปลายรากสีเขียวสด สามารถสังเคราะห์แสงได้ เก็บและดูดน้ำได้ดีมาก ทนต่อสภาพแล้ง ไม่ชอบสภาพเปียกแฉะนานเกินไป ได้แก่ สกุลช้าง สกุลแวนด้า สกุลกุหลาบ เข็ม เป็นต้น
แวนด้าเป็นรากอากาศทนแล้งได้ดี
๒. ลำต้น

๒.๑ ลำต้น (Stem) – ลำต้นเจริญขึ้นไปทางยอด รากมักเป็นระบบรากอากาศ และไม่มีการเก็บอาหารไว้ที่ส่วนอื่น ได้แก่ สกุลแวนด้า สกุลช้าง เป็นต้น
๒.๒ ลำลูกกล้วย (Pseudo bulb) – เจริญเติบโตทางยอดแบบแตกกอ ลำที่แท้จริงคือ เหง้าที่เจริญเติบโตในแนวราบกับเครื่องปลูก รากมักมีระบบรากกึ่งอากาศ หรือ รากอากาศ ได้แก่ สกุลหวายสกุลแคทลียา เป็นต้น

๓. ใบกล้วยไม้

กล้วยไม้มีใบเดี่ยว เส้นใบจะมีลักษณะขนานกันไปตามความยาวของใบ มีทั้งใบแบน ใบกลม และใบร่อง มีการเรียงตัวแบบสลับกัน หรือ เรียงตัวแบบซ้อนทับกัน สีใบเขียวอมเหลือง อาจมีมีลวดลายสีสันสวยงาม ตามแต่ชนิดของกล้วยไม้นั้นๆ ใบกล้วยไม้ทำหน้าที่สังเคราะห์แสง และยังทำหน้าที่คายน้ำออกจากต้นทำให้รากสามารถดูดซับน้ำ และแร่ธาตุไปใช้งานได้ด้วย

๔. ช่อดอก และดอก

ช่อดอกมีลักษณะแตกต่างกัน เช่น ก้านช่อสั้นมาก ก้านช่อยาว ก้านช่อตั้งแข็ง กล้วยไม้อาจออกดอกตั้งแต่ ๑ ดอกขึ้นไป หรืออาจเป็นช่อแบบแขนง ชี้ตั้งขึ้นในแนวระนาบ โค้ง หรือ ห้อยลง ก็ได้ ดอกเป็นดอกสมบูรณ์เพศคือ มีทั้งเกสรตัวผู้ และตัวเมียอยู่ในดอกเดียวกัน โดยดอกมีลักษณะสมมาตรกันทั้งสองข้าง ปกติดอกกล้วยไม้จะมีกลีบ ๖ กลีบ แบ่งเป็นกลีบเลี้ยง ๓ กลีบ กลีบดอก ๓ กลีบ อาจมีกลิ่นหอม หรือฉุนก็ได้เพื่อล่อกามฑูตให้มาผสมพันธุ์


เครื่องปลูกกล้วยไม้

แบ่งเป็น ๒ กลุ่ม คือ

๑. ชนิดที่ดูดซับน้ำได้มาก
เหมาะสำหรับใช้ปลูกในแหล่งที่มีฝนตกน้อย ต้องรดน้ำทั้งเกือบตลอดปีเพื่อช่วยเก็บความชื้นโดยเฉพาะในฤดูแล้ง ได้แก่ กาบมะพร้าว ออสมันด้าควรเลือกใช้กาบที่แก่จัด ซึ่งจะผุช้ากว่ากาบจากผลไม่แก่ใช้งานได้ดีในช่วง ๒ ปีแรก หลังจากนั้นจะเริ่มผุ กาบมะพร้าวเมื่อผุจะอมน้ำ เกิดตระไคร่ และเชื้อราทำให้ผุเร็วยิ่งขึ้น และมีการสะสมของแร่ธาตุ และปุ๋ยที่รดมากเกินไป ทำให้เป็นพิษต่อระบบราก

๒. ชนิดที่ดูดซับน้ำได้น้อย
สำหรับกล้วยไม้ที่ชอบเครื่องปลูกที่แห้งเร็ว ถ้าเครื่องปลูกอมน้ำ จะทำให้เน่าได้ง่าย หรือเหมาะสำหรับการปลูกในท้องถิ่นที่มีฝนตกชุก เครื่องปลูกนี้ได้แก่ ถ่าน เศษกระถางดินเผา หิน หินภูเขาไฟ หรือปลูกลงในกระถางเปล่า

*การปลูกกล้วยไม้ในภาคกลาง ภาคเหนือ และภาคอีสาน บริเวณที่ไม่มีฝนตกชุกติดต่อกันนานหลายวัน ควรใช้กาบมะพร้าว ถ้าเป็นที่ฝนตกชุกมาก ควรจัดวางให้กาบมะพร้าวระเหยน้ำได้มาก หรือทำหลังคากันฝน หรือเลือกใช้เครื่องปลูกชนิดอื่นที่ไม่อมน้ำ

เครื่องปลูกที่นิยมใช้ ได้แก่
• ออสมันด้า
• กาบมะพร้าว
• โฟม
• ถ่าน
• ทรายหยาบ และหินเกล็ด
• อิฐหัก หรือ เศษกระถางดินเผา

๑. กล้วยไม้ที่มีการเจริญเติบโตแบบฐานร่วม

ชื่อสกุลไทย - สากล - ชื่อย่อ
๑. รองเท้านารี Paphiopedilum (Paph.)
๒. หวาย Dendrobium (Den.)
๓. ซิมบิเดียม Cymbidium (Cym.)
๔. ออนซิเดียม Oncidium (Onc.)
๕. แคทลียา Cattleya (B, C, Blc, Sc, SLc, Lc, Pot)

๒. กล้วยไม้ที่มีการเจริญเติบโตแบบฐานเดี่ยว

ชื่อสกุลไทย - สากล - ชื่อย่อ
๑. กุหลาบ Aerides (Aer.)
๒. ช้าง Rhynchostylis (Rhy.)
๓. แมลงปอ Arachnis (Arach.)
๔. รีแนนเธอรา Renanthera (Ren.)
๕. ฟาแลนอปซิส Phalaenopsis (Phal.)
๖. ม้าวิ่ง Doritis (Dor.)
๗. เข็ม Ascocentrum (Asctm.)
๘. แวนดา Vanda (V.)
๙. แวนดอปซิส Vandopsis (Vaps.)

ชื่อลูกผสม (Hybrid)

ชื่อของลูกผสมจะเขียนไว้ดังนี้ แม่พันธุ์ x พ่อพันธุ์
เขียนชื่อแม่ไว้หน้า(ต้นที่ถือฝัก) ตามด้วยชื่อพ่อ(ต้นที่เอาก้อนเรณูมาผสม)
เช่น
สากล : Blc.Haadyai Delight x Lc.Phai-Loeng Waianae
ไทย : แคท.หาดใหญ่บางพรหม x แคท.ไผ่เหลืองไวอาแน

แม่พันธุ์คือ Blc.Haadyai Delight (แคท.หาดใหญ่บางพรหม)
พ่อพันธุ์คือ Lc.Phai-Loeng Waianae (แคท.ไผ่เหลืองไวอาแน)

ไนโตรเจน (N)

ทำให้ใบพืชสีเขียวสดใส สร้างยอดอ่อนช่วยการออกดอก และผล
ถ้าได้รับมากเกินไป
๑. ใบสีเขียวเข้ม แตกกอมาก รากมีจำนวนมาก
๒. ลำต้น และใบอวบน้ำ อ่อนแอแมลงเข้าทำลายได้ง่าย ลำต้นและใบเน่าง่าย
๓. ออกดอกช้า
ถ้าได้รับไม่พอ
๑. ใบเหลือง โดยฉพาะใบล่าง
๒. ลำต้นแคระแกร็น ต้นสูงชะลูดผอม
๓. ปลายใบล่างแห้ง

ฟอสฟอรัส (P)

ช่วยให้ระบบรากแข็งแรง ต้นแข็งแรงทนโรค ออกดอก ผลเร็ว
ถ้าได้รับมากเกิน
๑. ทำให้ขาดไนโตรเจน (N) ได้
๒. ต้นแคระแกร็น ใบเหลือง
ถ้าได้รับไม่พอ
๑. ต้นแคระแกร็น
๒. ออกดอกช้ากว่าปกติ
๓. ใบเขียวเข้ม มีสีม่วงที่ปลายใบ


โปแทสเซียม (K)

ช่วยให้ต้นแข็งแรง ใบแข็งแรง ทนแล้ง ทนทานโรค และแมลง ระบบรากแข็งแรง
ถ้าได้รับมากเกิน
ไม่เกินผลเสีย
ถ้าได้รับไม่พอ
๑. ใบล่างแคระแกร็น ใบมีขนาดเล็ก
๒. ต้นแคระแกร็น ต้นลีบ รากไม่แข็งแรง