คลิป Love Code

รู้ไหมว่า เซลในร่างกายของเรากำลังคุยกันอยู่ โดย นพ.พรเลิศ ตรีทศเดช

ขึ้นต้นมาแบบนี้ไม่ได้โม้นะครับ คุณผู้อ่านหลายๆท่านคงนึกว่าผู้เขียนโม้แน่นอนเลย คงนึกว่าเซลมันจะคุยกันได้อย่างไร? ขอยืนยันว่าเรื่องนี้เป็นเรื่องจริง เพราะถ้าเราสังเกตดีๆเราก็จะพบว่าภาษาในโลกนี้มีอยู่มากมายจนนับกันไม่หวาดไม่ไหว เฉพาะภาษาพูดเองก็ยังมีหลายภาษา นอกจากนี้ก็ยังมีภาษามือ ภาษากาย  พวกคอมพิวเตอร์เองมันก็ยังมีภาษาของมันเอง... การที่สิ่งต่างๆต้องมีภาษาก็เพราะมันจำเป็นที่จะต้องสื่อสารและประสานการทำงานระหว่างกันเพื่อการทำงานอย่างเป็นระบบและระเบียบนั่นเอง และการสื่อสารแต่ละแบบก็จะมีภาษาของมันเองเพื่อที่จะใช้ในการสื่อสารระหว่างกันอย่างเข้าอกเข้าใจ  เซลของสิ่งมีชีวิตก็จำเป็นที่จะต้องมีภาษาของมันเองเพื่อที่จะสื่อสารและประสานการทำงานระหว่างกันด้วยเช่นกัน เราเรียกว่ากระบวนการนี้ว่า "การสื่อสารระหว่างเซล"(Cell Communication) พูดง่ายๆก็เหมือนเซลมันคุยกันนั่นเอง

วันนี้จะมาถือโอกาสบอกให้ทราบเรื่องการสื่อสารระหว่างเซลกันนะครับ ถ้าเข้าใจเรื่องนี้กันแล้วโอกาสหน้าจะมาเขียนให้ทราบเรื่องที่สำคัญต่อจากนี้ก็คือเรื่อง ดุลภาพของเซล (Homeostasis) ซึ่งเป็นเรื่องสำคัญที่จะทำให้ชีวิตอยู่ดีมีสุขทั้งกายและใจ อันเป็นวิวัฒนาการที่จะเกิดกับวงการแพทย์ในอนาคตอันใกล้ๆนี้ เพราะฉะนั้นเรื่องที่จะคุยกันในบทความนี้จะออกไปทางวิทยาศาสตร์เน้นไปทางชีววิทยาสักหน่อยนะครับ

นักชีววิทยาได้ค้บพบว่าเซลมีการสื่อสารกันมานานแล้ว  และการสื่อสารระหว่างเซลนั้นมานานพบได้ในทุกเซล ไม่เว้นแม้กระทั่งสิ่งมีชีวิตที่มีแค่เซลเดียวก็ตาม  การค้นพบว่าเซลมีการสื่อสารระหว่างกันในครั้งแรกนั้นนักชีววิทยาเขาได้พบว่าเชื้อยีสต์สายพันธ์หนึ่ง(เป็นสิ่งมีชีวิตแบบเซลเดียว)   แต่จะมี 2 แบบคือ แบบ a และ alpha เวลามันจะผสมพันธ์ มันจะเลือกแบบตรงข้ามเสมอ คือแบบ a ก็จะจับกับ alpha ไม่มีแบบ a จับกับ a เป็นอันขาด ทำไมจึงเป็นเช่นนั้น?? มันรู้ได้อย่างไร??  การที่มันสามารถเลือกเฉพาะคู่ตรงข้ามได้อย่างแม่นยำ ก็แสดงว่ามันต้องมีกลไกที่จะสื่อสารกันได้นั่นเอง...ซึ่งนักชีววิทยาก็ได้พบกลไกและเข้าใจการสื่อสารของเซลมากขึ้นเรื่อยๆ และพบว่ายิ่งสิ่งมีชีวิตที่มีโครงสร้างที่ซับซ้อนมากเท่าไร การสื่อสารระหว่างเซลมันก็ยิ่งซับซ้อนมากขึ้นเท่านั้น ถ้าจะให้เปรียบแบบง่ายๆแล้ว  สมมุติว่า มี เซล 3 ชนิด A ,B,C   เซล A เป็นตัวออกคำสั่ง สามารถพูด ภาษา b ก็ได้  ภาษา c ก็ได้ ส่วน เซล B  เป็นตัวรับคำสั่ง  รู้ภาษา b แต่ไม่รู้ภาษา c เซล  C เป็นตัวรับคำสั่งเช่นกัน แต่กลับกัน มันรู้ รูภาษา c แต่ไม่รู้ภาษา b ถ้าเซล A จะสั่งเซล B    เซล A   จะต้องส่งด้วยภาษา b  เซล B ถึงจะรู้เรื่อง แต่เซล Cไม่รู้ ในทางกลับกันถ้าเซล A จะสั่งเซล C  เซล A   จะต้องสั่งด้วยภาษา c   เซล C ถึงจะรู้เรื่อง แต่เซล Bไม่รู้

    คงพอจะเข้าใจกันนะครับว่า ภาษาที่สั่งเป็นตัวหนึ่งที่สำคัญ ว่าจะสั่งเซลไหน และสั่งให้ทำอะไร ซึ่งภาษาที่เซลสั่งก็คือสารเคมีที่เซลมันปล่อยออกมานั่นเอง เราจะเรียกมันว่า “CODE” หรือ “SIGNAL” ก็ได้ ซึ่งส่วนใหญ่ก็เป็นพวกโปรตีนสายสั้นๆ และวิทยาการความก้าวหน้าทางชีวโมเลกุล  (Molecular Biology) ทำให้คนพบ code หรือ signal มาขึ้นเรื่อยๆ นอกจากนี้ก็ยังรู้ว่าแต่ละ code หรือ signal นี้มันจะเพาะกับเซลไหน มันสั่งให้เซลไหนทำหน้าที่ได้อย่างไร รวมทั้งการสังเคราะห์สารที่เลียนแบบ code หรือ signal ได้บางตัวแล้ว

อีกอย่างที่สำคัญก็คือเซลที่จะรับคำสั่งจะต้องสามารถรับ code ที่ส่งออกมาด้วย  (พูดง่ายๆก็คือรู้จักภาษาที่ส่งออกมา  เช่น เซล B รู้จักภาษา b) ตัวที่ทำให้เซลแต่ละชนิดรับภาษาได้จำเพาะก็คือ ตัวรับสัญญาณ หรือ receptor นั่นเอง  และก็เช่นเดียวกันว่า แต่ละเซลก็มี receptor ไม่เหมือนกัน ทำให้มันสามารถ รับ code ได้ไม่เหมือนกัน  เซลแต่ละชนิดในร่างกายจึงทำหน้าที่ได้แตกต่างกันไป

   มาถึงตอนนี้คุณผู้อ่านคงเข้าใจคร่าวๆแล้วนะครับว่า การคุยกันของเซลก็คือ การส่งสัญญาณแบบ Code-receptor นั่นเอง ซึ่งการสื่อสารแบบนี้จะทำให้เซลทุกเซลในร่างกายเราซึ่งมีปริมาณมากมายมหาศาลสามารถทำงานประสานกันได้อย่างมีประสิทธิภาพยิ่งกว่าเครือข่ายใดๆที่มีในโลกเสียอีก และที่สำคัญที่สุดก็คือ  การสื่อสารระหว่างเซลนั้นนำมาสู่สิ่งหนึ่งก็คือ “การรักษาดุลภาพ”(Homeostasis) เป็นดุลภาพอันนำมาซึ่งการมีสุขภาพที่ดีทั้งกายและใจอย่างยั่งยืน